'Graag Gelezen', mijn boekenblog: Ik las en ging mee terug in de tijd met 'Het lied van Rosa', geschreven door Gerwin van der Werf. Lees hier mijn recensie:

Het lied van Rosa

Twee levens raken elkaar even aan, met duizend jaar ertussen.

Met Het lied van Rosa heeft Gerwin van der Werf (bekend van onder meer Wilgeneiland, Strovuur en het Boekenweekgeschenk De krater) een ambitieuze en gelaagde historische roman afgeleverd. De titel en de setting roepen direct associaties op met klassiekers als De naam van de roos van Umberto Eco, maar Van der Werf kiest nadrukkelijk voor een eigen, unieke invalshoek waarin muziek, genderverhoudingen en de zoektocht naar autonomie centraal staan.

Het Zwarte Woud, anno 985: nadat haar geboortedorp is verwoest, sluit de jonge Rosa zich aan bij een afgelegen mannenklooster. Om te kunnen overleven én om haar grote passie – zingen, studeren en muziek vast te leggen door middel van muzieknotatie – te kunnen volgen, vermomt zij zich als jongen.

Dankzij haar fenomenale muzikale gehoor en zuivere stem weet ze op te klimmen en reist ze via Metz naar Reims. Maar haar ambitie brengt haar in een mannenwereld levensgroot in gevaar.

De twintigste eeuw: de musicoloog Friso bestudeert in Laon een eeuwenoud, beroemd muziekmanuscript (een graduale uit de tiende eeuw). Hij merkt dat er cruciale pagina's uit het boek ontbreken. Tijdens zijn obsessieve zoektocht naar antwoorden en de herkomst van het handschrift raakt hij volledig van het pad af, tot hij het spoor van Rosa kruist.

Wie wanhoopt verwacht niets meer en hoeft zich niet meer in te spannen. Ik moet niet zwaarmoedig worden, ik moet nadenken, al weet ik niet precies waarover. Wat wil ik nou, met dat verhaal over die ontbrekende pagina’s, met wat dan ook aangaande de codex?

Het absolute kloppende hart van het boek is de verhaallijn rondom Rosa. Van der Werf schetst een prachtig, empathisch portret van een jonge vrouw die snakt naar vrijheid in een tijd waarin haar talent en ambities bij voorbaat aan banden werden gelegd. Haar complexe verhouding tot het geloof – treffend verwoord in haar gedachte dat ze God wel wil vrezen, maar niet liefhebben als bewaarder van Zijn muziek – snijdt door de ziel. De beschrijvingen van het kloosterleven, de opkomst van de vroege muzieknotatie en de gregoriaanse gezangen zijn zo beeldend opgeschreven dat je de kou van de kloostermuren bijna voelt.

Ze begint lijnen te trekken. Vier lijnen zijn nodig voor de omvang van een octaaf. Onder de vier lijnen schrijft ze de tekst, háár tekst. Wie niet kan zingen moet zijn liederen noteren op een manier die niet verkeerd begrepen kan worden.

Waar de middeleeuwse historische lijn barst van de urgentie, vraagt de moderne verhaallijn rondom musicoloog Friso iets meer geduld van de lezer. Toch vloeien beide werelden op inventieve wijze in elkaar over. Van der Werf, die in het dagelijks leven ook musicoloog is, weet zijn diepgaande vakkennis over muziekgeschiedenis naadloos te vervlechten met de fictie.

De schrijfstijl is rijk, verzorgd en getuigt van enorm veel vertelplezier. Soms schuilt er een fijne, droge humor in de observaties van het religieuze en clericale leven, wat het zware historische decor lucht geeft.

Na een oproep aan God om hulp lees je drie delen gevolgd door een kort nawoord. De roman met afbeeldingen spant een boog over twee tijdperken die duizend jaar van elkaar zijn gescheiden. Je leest de hoofdstukken over Rosa en de twintigste eeuw afwisselend in tijd en dat maakt alleen maar nog meer benieuwd naar wat er zal volgen.

Achter in het boek staat een overzicht van de historische personages die ter sprake gekomen zijn, en begrippen uit de middeleeuwse muziek en de liturgie.

Het lied van Rosa is een rijkgevulde, meeslepende roman over de kracht van kunst, de onverzadigbare drang naar eigenheid en de prijs van vrouwenambitie in een rigide mannenwereld. Een must-read voor liefhebbers van historische romans en lezers die vooral diepgang waarderen.

De auteur

Gerwin van der Werf (1969) schreef zeven romans waarvan De droomfabriek en Strovuur op de shortlist van het Beste Boek voor Jongeren stonden. Een onbarmhartig pad werd genomineerd voor de Libris Literatuur Prijs en is vertaald in het Duits, Engels en Arabisch.

Wilgeneiland werd door Trouw bij de beste boeken van 2024 gerekend.

Hij is de auteur van het veelgeprezen Boekenweekgeschenk 2025 De krater, hij won de novellewedstrijd die hieraan verbonden was. Gerwin van der Werf woont in Leiden. Hij is muziekdocent op een internationale school en literatuurcriticus bij Trouw.

Eerder las ik van Gerwin van der Werf

Luchtvissers

Wilgeneiland

Het lied van Rosa koopt u bij (de webwinkel van) uw lokale boekhandel of bij:

bol.

Bruna.nl

Libris

Standaard Boekhandel

Boekgegevens

Titel: Het lied van Rosa

Auteur: Gerwin van der Werf

Genre: literaire roman