Dit is een eerbetoon aan een tijdperk waarin de Nederlandse televisie
boven zichzelf uitsteeg
In een tijd waarin we verdrinken in een eindeloze stroom 'content' op streamingdiensten, herinnert Bart Juttmann ons eraan dat er een tijd was waarin televisie nog met een hoofdletter T werd geschreven. Zijn boek over de periode 1989–2001 schetst een fascinerend beeld van de Nederlandse televisieserie die, paradoxaal genoeg, opbloeide door de komst van de commerciële televisie.
De rode draad in Juttmanns betoog is even ironisch als waar: omdat Den Haag in 1989 doodsbang was dat de kwaliteit zou verdampen door de komst van RTL Véronique, werd de geldkraan voor de publieke omroepen juist wijd opengezet. Dit leidde tot een creatieve explosie. Regisseurs die voorheen hun neus ophaalden voor het "kleine scherm", zoals Frans Weisz, ontdekten plotseling dat de televisie een canvas bood voor filmische meesterwerken.
Wat dit boek echt tot leven wekt, zijn de gesprekken met de makers, met zoveel mogelijk direct betrokkenen: scenarioschrijvers, regisseurs, cameramensen, (uitvoerend) producenten, omroepdirecteuren en acteurs. Juttmann graaft dieper dan de standaard anekdotes.
Zijn schrijfstijl is helder, efficiënt en wars van wolligheid. Hij geeft de lezer niet alleen een kijkje in de keuken, maar biedt ook biografische context aan de sleutelfiguren die het medialandschap destijds vorm gaven.
Juttmann focust op een selectie van twaalf series die elk op hun eigen manier grenzen verlegden.
Bij Nader Inzien: de serie slaat de brug tussen cinema en televisie en laat tijdens iedere aflevering een ander personage centraal dat terugkijkt op het verleden.
Pleidooi: Hugo Heinen wordt showrunner van Pleidooi.‘De serie behandelt het professionele en persoonlijke wel en wee op het advocatenkantoor van Gilze Wesseling.’
De Vuurtoren: Pieter Verhoeff herinnert zich seks en dood.
De Partizanen: Theu Boermans sluit oorlogscoalitie.
Het Zakmes: Burny Bos maakt de jeugdserie volwassen.
Tijd van leven: zet de provincie centraal, maar is zeker geen truttig plattelandsdrama.
Zwarte Sneeuw: lees over hoe de regisseur tijdens de opnames constant communiceerde met Willem Capteyn en Carel Donck en men lang nog niet wist hoe het verhaal moest eindigen.
Fort Alpha: ultieme rebelse tienerserie strijdt tegen verTROSsing.
Unit 13: maakt de VARA groot en rood; het wordt de standaard voor de hedendaagse politieserie
Oud Geld: Maria Goos en Willem van de Sande Bakhuyzen smeden hier drama in de polder, met de iconische monoloog van Carine Crutzen.
Leven en Dood van Quidam Quidam: VPRO slijpt een diamant met een krasje.
De 9 Dagen van de Gier: Toen het besef kwam dat het verhaal zich afspeelde in een beperkt aantal dagen en dat men liever een Nederlandse titel zag, veranderde de titel van Wings naar De 9 Dagen van de Gier.
Hoewel Juttmann waakt voor "valse nostalgie", is de ondertoon van het boek wel degelijk een kritische noot naar het heden. Hij laat zien hoe kort de lijnen waren vóór de komst van netcoördinatoren en hoe artistiek risico toen nog werd beloond. Het boek eindigt met een terechte zorg: de houdbaarheid van dit goud. Veel van deze series liggen weg te stoffen in archieven, geteisterd door auteursrechtenkwesties en matige beeldkwaliteit.
De series die aan bod komen, bieden niet alleen een nuttige impressie van de recente Nederlandse geschiedenis en reflecteren maatschappelijke thema's als individualisering, veranderende normen en de multiculturele samenleving, maar dienen ook als fundamentele inspiratie.
De Gouden Jaren Negentig is een absolute must-read voor iedereen die van media houdt, of die nu zelf voor de buis zat in de jaren '90 of die de geschiedenis van de Nederlandse popcultuur beter wil begrijpen.
Maar het belang van dit boek gaat verder dan alleen maar geschiedenis.
De twaalf series die hier aan bod komen, bieden niet alleen een kijk op de manier waarop je over iets denkt als je er nog niet veel over weet, maar nemen ook maatschappelijke thema's, veranderende normen en de multiculturele samenleving, het maatschappelijke proces waardoor mensen meer als individu dan als groep in de samenleving komen te staan, onder de loep.
Denk niet dat je dit boek ‘even’ leest; het is een werk om de tijd voor te nemen.
Juttmann bewijst met De Gouden Jaren Negentig dat de "goudstaafjes" van de publieke omroep nog steeds glimmen, mits we bereid zijn ze op te poetsen en van te genieten.
Het is een uiterst gedegen studie die de lezer doet verlangen naar een tijd waarin een serie nog een gebeurtenis was, en geen algoritme.
Wat een heerlijke duik in de nostalgie, maar dan met de nodige diepgang. Het boek van Bart Juttmann, 'De Gouden Jaren Negentig', is meer dan een simpele trip down memory lane; het is een eerbetoon aan een tijdperk waarin de Nederlandse televisie boven zichzelf uitsteeg.
De auteur
Bart Juttmann doorliep de Filmacademie en is tegenwoordig filmhistoricus. Hij schreef eerder Op zoek naar Soldaat van Oranje en En het woord werd beeld (i.s.m. Marc Veerkamp). Beide werden genomineerd voor de Louis Hartlooperprijs voor beste filmpublicatie.
De Gouden Jaren Negentig koopt u bij (de webwinkel van) uw lokale boekhandel of bij:
Boekgegevens
Titel: De Gouden Jaren Negentig
Auteur: Bart Juttmann
Genre: Film en televisie
Uitgave: paperback, 310 pagina's
Uitgever: Uitgeverij Gopher, november 2025
ISBN: 9789083589688
NUR: 674
Met dank aan Uitgeverij Gopher voor het toezenden van een recensie-exemplaar.
(bron info: Uitgeverij Gopher)
