1859
Hoop & Vrees
Wat zegt het Rusland van de 19e eeuw over de keuzes van
het Rusland van vandaag?
In ‘Hoop & Vrees 1859’ neemt historicus Gijs van Engelen ons mee naar een kantelpunt in de geschiedenis. Sint-Petersburg trilt op zijn grondvesten: niet door een aardbeving, maar door de denderende opmars van de stoomtrein en de nog luidruchtigere inslag van moderne ideeën. Het is een wereld waarin de geur van verse koffie zich mengt met de stank van achterbuurten en de constante dreiging van de geheime politie.
Op de binnenkant van de flap aan de voorzijde en op de flap aan de achterzijde van het boek, staat een plattegrond afgebeeld van het Sint-Petersburg in 1859.
Hoofdpersonage Maksim is onze gids in deze kolkende chaos. Als kersverse medewerker bij ‘De Tijdgenoot’, het populairste tijdschrift van de stad wordt hij direct in het diepe gegooid. Van Engelen schetst een stad die aan de ene kant baadt in decadentie en intellectueel debat (met cameo’s van iconen als Alexandr Poesjkin, Leo Tolstoj en Ivan Toergenjev), maar aan de andere kant doordrenkt is van misdaad, samenzweringen en clandestiene bokswedstrijden.
“Oude vrienden had hij zien verdwijnen in die gebouwen, en met hen steeds weer zijn vader. Een danse macabre van eindeloze verveling. Hij moest zijn moeder weer eens schrijven. Uitnodigen bij oom. Al vond ze het altijd pijnlijk om te zien, merkte hij, hoe opzichtig Vanja de rol op zich had genomen, en met hem al die duizenden bladzijden. Arme pa… Een heel leven, en alles wat zijn zoon bijbleef was een grauw gezicht dat hing boven formulieren en boekhoudigen. Waarvoor? Waarom?
En wat hem het meest dwarszat: hij was gelukkig geweest, zijn vader.”
De centrale vraag die Maksim — en daarmee heel Rusland — achtervolgt, is simpel maar loodzwaar: kiezen we voor de toekomst (Hoop) of klampen we ons vast aan het verleden (Vrees)?
Wat het zo scherp maakt, is dat Van Engelen weigert een stoffig historisch tableau te schilderen. Hij gebruikt het verleden als een vlijmscherpe spiegel voor het heden.
De botsing tussen de oude garde (die vasthoudt aan autocratische zekerheid) en de nieuwe generatie (die droomt van revolutie) voelt opvallend modern aan.
Het is een historische roman, jazeker, maar ook een zwarte komedie en een politieke thriller. De grens tussen feit en fictie vervaagt voortdurend, wat de lezer een heerlijk ongemakkelijk gevoel geeft.
Je kunt het Rusland van 1859 niet lezen zonder te denken aan het Rusland van 2026. De thema’s macht, censuur en de angst voor 'het Westen' zijn pijnlijk herkenbaar.
“Maksim hield zijn adem in. Hij draaide zich langzaam om. Het was waar…
De loop, de vinger op de trekker, het masker erboven.
Hij was verbijsterd. Nu? Op deze manier? Hij maakte pleitend oogcontact met de beul, maar het was hopeloos, en hij wist het. Maksim sloot zijn ogen. Elk moment nu…
Iets ongelooflijks gebeurde. Twijfel sloop in de blik van de gemaskerde man. Hij liet eerst zijn schouders zakken, toen zijn pistool. Hij trok zijn masker omhoog, toonde zijn gezicht. Alles veranderde. De man liep verder. Maksim bleef achter, leunend tegen de dakkapel, totaal verdoofd…
...Alles kolkte om hem heen. Hij zag het gezicht van de schutter in gedachten voor zich: hij had het herkend. Hij kende de moordenaar, en de moordenaar kende hem.”
Van Engelen laat via een journalist in Sint-Petersburg zien dat de strijd tussen moderniteit en traditie in Rusland geen sprint is, maar een eindeloze marathon waar de lopers steeds over hun eigen schaduw struikelen.
‘Hoop & Vrees 1859’ is een brutaal en energiek debuut. Het lawaai van verandering spat van de pagina’s af. Voor wie houdt van Russische literatuur, geschiedenis met een knipoog, of simpelweg een ijzersterk verhaal over de menselijke neiging om bang te zijn voor wat we het liefst willen (verandering), is dit een absolute aanrader.
Het is het eerste deel van een tweeluik, en na de laatste bladzijde blijf je als lezer met dezelfde vraag zitten als Maksim: is de slaap echt voorbij, of is de nachtmerrie pas net begonnen?
De auteur
Gijs van Engelen (1996) is historicus, literatuurwetenschapper en podcastmaker. Hij studeerde in Leiden, Parijs en Oxford, en publiceerde onder meer boekrecensies en opiniestukken voor EW Magazine, de Volkskrant en Hard Gras. Bij het grote publiek werd hij bekend als presentator van Geschiedenis Inside, de veelbeluisterde podcast met meer dan een halfmiljoen luisteraars waarin hij samen met cabaretier Thomas van Luyn historische figuren onderzoekt en hardnekkige mythes fileert. Eerder werkte hij mee aan de succesvolle podcast Taalpolitie.
Hoop & Vrees koopt u bij (de webwinkel van) uw lokale boekhandel of bij:
Boekgegevens
Titel: Hoop & Vrees
Tweeluik Hoop & Vrees #1
Auteur: Gijs van Engelen
Genre: historische, literaire fictie
Uitgave: paperback met flappen, 228 pagina's
Uitgever: Uitgeverij Brooklyn, april 2026
ISBN: 9789492754813
NUR: 342
Met dank aan Uitgeverij Brooklyn voor het toezenden van een recensie-exemplaar.
(bron info: Uitgeverij Brooklyn)
