Een bespiegeling op de identiteit, bekeken tussen de Drentse
drassige grond en een Canadese droom
In haar tweede roman Ontaard neemt Marion Bruinenberg de lezer mee op een emotionele en historische ontdekkingsreis die honderd jaar overspant. Het is een verhaal over de moed om alles achter te laten, de bittere realiteit van de emigrant en de onvermijdelijke sporen die voorouders achterlaten in ons DNA.
De auteur weeft twee verhaallijnen knap door elkaar.
1925: Roelof is het zware werk in het Drentse veen zat. Met niks meer dan een droom en een handvol aardbeienzaadjes laat hij zijn verloofde Anna achter om in Canada een bestaan op te bouwen. De overtocht in de derde klasse van de ss Rotterdam IV van de Holland-Amerika Lijn naar Halifax is verre van de luxe die we vandaag de dag bij cruises verwachten; het is een rauwe overlevingstocht.
2025: Een eeuw later vindt Roelofs achterkleindochter een stapel brieven. Ze ontdekt dat Roelof spoorloos is verdwenen. Gedreven door de verhalen van haar avontuurlijke oma en de verstikkende voorzichtigheid van haar moeder, besluit ze precies dezelfde reis te maken om het mysterie te ontrafelen.
Hoe meer ik me in het verleden verdiep, hoe meer mijn overgrootvader, een man die ik nooit heb gekend of ontmoet, een obsessie voor me wordt.
Ik wil alles weten. Wat hij at, waar hij zat, wat hij rook, zag,
proef, maar vooral: waar hij gebleven is.
Het woord “of” heeft maar twee letters, maar wordt veel herhaald in het hoofd van Roelof en later gelukkig ook in het hoofd van de auteur.
Dat was het lot van de tweede zoon: de een kreeg alles, de ander niets.
Maar Roelof weigerde zich bij dit lot neer te leggen. Hij had het idee dat er meer voor hem in petto was, dat hij meer zou kunnen worden dan wie hij nu was, een kans die al besloten lag in in zijn naam: Roel, of…
In die twee letters lag een wereld aan mogelijkheden besloten, allerlei personen die hij in plaats van zichzelf zou kunnen worden. De tweede zoon of de eerste avonturier.
De veenarbeider of de boer. De arme of de rijke.
De Nederlander
of
de Canadees.
Dit procedé weerspiegelt de tragiek van de emigrant: de brieven naar huis zijn gevuld met succesverhalen, terwijl de werkelijkheid vaak bestond uit eenzaamheid en mislukking.
Deze techniek werkt uitstekend omdat het de lezer dwingt om na te denken over hoe wij onze eigen geschiedenis inkleuren. Het doet denken aan de huidige problematiek van migranten die hun familie niet durven te vertellen dat het "beloofde land" minder glanst dan gehoopt.
Bruinenberg slaagt erin om een vrij onbekend stukje Nederlandse geschiedenis — de emigratie tijdens het interbellum omdat het leven hier uitzichtloos leek — tot leven te wekken.
Ontaard is poëtisch en beeldend, zonder in wolligheid te vervallen.
De toevoeging van foto's geeft het verhaal een bijna tastbare geloofwaardigheid. Het boek bestaat uit de delen Aarde en Zee.
De contrasten tussen de "zeemens" (oma die altijd meer zag en zelf als het regende het raam opende) en de "landmens" (moeder die genoeg water had gezien) bieden een mooie laag over hoe trauma en karakter overgaan van generatie op generatie.
Je merkt dat de auteur de reis zelf deels heeft afgelegd; de details over Halifax en Montreal voelen authentiek aan.
Ontaard is meer dan een historische roman; het is een bespiegeling op identiteit. Waarom gaan we weg? En wat nemen we mee? De afwisseling tussen het zware leven van Roelof en de moderne zoektocht van zijn achterkleindochter houdt de vaart erin. Hoewel de zoektocht naar feiten de motor van het verhaal is, is het de emotionele lading die de lezer bijblijft. Het is een gelaagd boek dat zowel liefhebbers van historische fictie als lezers die houden van psychologische familieromans zal aanspreken. Een absolute aanrader voor wie wil weten hoe de Drentse modder uiteindelijk in de Canadese aarde verdween.
De afdruk van mijn voet in het zand glinstert in de zon die net door de wolken breekt. Dan komt er een nieuwe golf die mijn sporen uitwist.
Verdwenen. Een ander, ik, heeft mijn plaats ingenomen.
Vaarwel
of
welkom
De auteur
Toen Marion Bruinenberg (1989) het dagboek van haar overgrootvader vond, een uniek tijdsdocument van zijn bijzondere reis naar Canada, ontstond het idee voor haar tweede roman, Ontaard.
Bruinenberg, auteur en zelfstandig redacteur, groeide op in Drenthe en woont nu in Rotterdam – plekken die allebei in Ontaard terugkomen. Haar debuutroman Nieuweling werd lovend ontvangen en ze ontving meerdere nominaties voor literaire prijzen.
Ontaard koopt u bij (de webwinkel van) uw lokale boekhandel of bij:
Boekgegevens
Titel: Ontaard
Auteur: Marion Bruinenberg
Genre: literaire roman, met illustraties
Uitgave: paperback met flappen, 344 pagina’s
Uitgever: Uitgeverij Querido, september 2025
ISBN: 9789025318116
ISBN: 9789025317829 (eBook)
NUR: 301
Met dank aan de auteur voor het toezenden van een recensie-exemplaar.
(bron info: Uitgeverij Querido)
