Signatuurportretten in de Europese kunst
De zichtbare hand
Wat vertellen handgebaren ons over de Oude Meesters?
De Italiaanse Renaissance, de Vlaamse Primitieven, de Hollandse Gouden Eeuw: de hoogtepunten van de premoderne Europese schilderkunst zijn verbonden door een gemeenschappelijke beeldtaal. Handgebaren zijn in die taal alomtegenwoordig. We komen ze tegen in religieuze kunst, familiegroepen en schuttersstukken. Een van de meest algemene gebaren is de actieve, open hand. Wat heeft dit gebaar ons te vertellen?
In de kunstgeschiedenis is het tot nu toe geïnterpreteerd als een presentatie- of spreekgebaar of als een conventioneel gebaar met weinig betekenis. Het nieuwe boek van Joris Oddens toont aan dat deze verklaringen ontoereikend zijn. Aan de hand van visuele analyse en historisch onderzoek naar de achtergronden van een groot aantal kunstwerken laat Oddens zien dat het openhandgebaar de aandacht vestigt op de kunstenaars, opdrachtgevers en initiatiefnemers van de werken waarin ze voorkomen. Portretten met dit gebaar fungeren dus als signaturen.
Dit inzicht leidt in De zichtbare hand tot nieuwe hypotheses over het werk van beroemde schilders als Giotto, de gebroeders Van Eyck en Rembrandt. Maar de implicaties zijn veel breder: voor talloze slecht gedocumenteerde kunstwerken in openbare collecties kan het ons helpen beter te begrijpen hoe deze werken tot stand zijn gekomen en wie daarbij betrokken waren. Eén aspect dat in het boek wordt uitgelicht is vrouwelijk opdrachtgeverschap. Vaak vermoed maar op grond van geschreven bronnen lastig aantoonbaar, blijken nu de kunstwerken zelf hiervan de stille getuigen.
De auteur
Joris Oddens leidt een onderzoeksgroep bij het Huygens Instituut van de Koninklijke Nederlandse Akademie van Wetenschappen in Amsterdam. Hij is gefascineerd door representatie en schrijft de laatste jaren vooral over portretschilderkunst. In het voorjaar van 2026 baarde hij opzien met de ontdekking van een tot dan tot onbekende geschilderde voorstelling van de Nederlandse Staten-Generaal.
De zichtbare hand is zijn vierde boek.
De zichtbare hand koopt u bij (de webwinkel van) uw lokale boekhandel of bij:
Boekgegevens
Titel: De zichtbare hand
Auteur: Joris Oddens
Genre: Kunst & cultuur
Uitgave: hardcover met ca. 200 illustraties, 160 pagina’s
Uitgever: Uitgeverij WBOOKS, oktober 2026 (bestellen is al mogelijk)
ISBN: 9789462587786
Met dank aan Uitgeverij WBOOKS voor het toezenden van een recensie-exemplaar.
(bron info: Uitgeverij WBOOKS)












