De Wereld van Gerard van Honthorst
Herwaardering van een vergeten meester
In de schaduw van meesters als Rembrandt en Vermeer raakte het werk van de zeventiende-eeuwse Utrechtse schilder Gerard van Honthorst (1592-1656) lange tijd enigszins onderbelicht. Ten onrechte, zo bewijst kunsthistoricus Liesbeth M. Helmus afdoende in haar monumentale publicatie De Wereld van Gerard van Honthorst.
Dit rijk geïllustreerde kunstboek verscheen gelijktijdig met de grootschalige overzichtstentoonstelling Gerard van Honthorst – In alles anders dan Rembrandt in het Centraal Museum in Utrecht van 25 april t/m 13 september 2026 in het Centraal Museum en fungeert als een diepgravende biografie en culturele reconstructie tegelijk. Zodoende krijgt hij een podium in Utrecht: de stad waar hij is geboren, getrouwd en stierf.
Achter in het boek staat een overzicht van de kunstwerken van Gerard van Honthorst en enkele andere kunstenaars, die zijn opgenomen in de tentoonstelling Gerard van Honthorst – In alles anders dan Rembrandt in het Centraal Museum.
Helmus neemt de lezer mee op een fascinerende reis door het leven van een van de meest succesvolle en internationale schilders van de Noordelijke Nederlanden. Waar eerdere publicaties zich vaak beperkten tot losse stijlanalyse, baseert Helmus zich op een indrukwekkende hoeveelheid nieuw archiefmateriaal, brieven en getuigenissen van tijdgenoten.
Het boek blinkt met name uit in het schetsen van de verschillende artistieke milieus waarin Van Honthorst zich bewoog: de Utrechtse jeugd en leertijd onder invloed van Abraham Bloemaert, de Italiaanse periode in Rome, waar hij gegrepen werd door het revolutionaire chiaroscuro (licht-donkercontrast) van Caravaggio en er zelfs in slaagde prestigieuze altaarstukken te bemachtigen. Je leest over de status als hofschilder waarin hij zich moeiteloos aanpaste aan de wensen van adellijke en koninklijke opdrachtgevers in heel Europa. Het boek is toegankelijk én getuigt van grondig vakmanschap.
Al in de vijftiende eeuw werd ontdekt dat de zalen op de begane grond van de Domus Aurea, het paleis dat de Romeinse keizer Nero tussen 64 en 68 voor zichzelf liet bouwen, niet alleen intact waren gebleven, maar dat ze beschilderd waren met grotesken. Het woord ‘grotesk’ is afgeleid van het Italiaanse grotta (grot). De ‘grotten’ werden gevonden door gaten in de gewelven te slaan, waardoor men zich met touwen omlaag liet zakken.
Een van de sterkste punten van het boek is de balans tussen diepgaande kunsthistorische feiten en een meeslepende verteltrant. Helmus weet de mens achter de kunstwereld te portretteren. Ze beschrijft Honthorst niet als een dwarse romanticus (zoals Rembrandt vaak werd weggezet), maar als een uiterst flexibele, beminnelijke en commercieel slimme ondernemer die de dynamiek van de zeventiende-eeuwse kunstmarkt feilloos aanvoelde.
De vormgeving sluit hier prachtig bij aan. Met circa driehonderd afbeeldingen van hoge kwaliteit komen zowel zijn vroege, sfeervolle 'kaarslichtscènes' (nocturnes) als zijn latere, statige vorstelijke portretten optimaal tot recht.
De Wereld van Gerard van Honthorst is een absoluut standaardwerk dat leest als een boekwens voor liefhebbers van de Gouden Eeuw. Liesbeth M. Helmus slaagt erin om deze 'vergeten' grootheid volledig te rehabiliteren. Het boek biedt een verhelderende blik op een schilder die in zijn eigen tijd minstens zo belangrijk was als Rembrandt, en dwingt de lezer met een frisse blik te kijken naar de complexiteit van de zeventiende-eeuwse schilderkunst.
Een must-have voor elke kunstliefhebber die dieper wil duiken dan de standaard overzichten die als authentiek of belangrijk worden beschouwd.
De auteur
Liesbeth M. Helmus is als senior-conservator oude kunst verbonden aan het Centraal Museum in Utrecht. Ze organiseerde tientallen tentoonstellingen in binnen- en buitenland over onder anderen Jan van Scorel, Abraham Bloemaert, Joachim Wtewael en Peter Saenredam.
Ook was zij verantwoordelijk voor de expositie Utrecht, Caravaggio en Europa en de meeslepende tentoonstelling De Bentvueghels. Een berucht kunstgenootschap in Rome 1620-1720.
De Wereld van Gerard van Honthorst koopt u bij (de webwinkel van) uw lokale boekhandel of bij:
Boekgegevens
Titel: De Wereld van Gerard van Honthorst
Auteur: Liesbeth M. Helmus
Genre: beeldende kunst
Uitgave: hardcover met illustraties, 320 pagina's
Uitgever: uitgeverij WBOOKS, april 2026
In samenwerking met Centraal Museum
ISBN: 9789462587427
NUR: 646
Met dank aan uitgeverij WBOOKS voor het toezenden van een recensie-exemplaar.
(bron info: uitgeverij WBOOKS)
