Hoe het woud Rusland heeft gevormd
De eik en de lariks
De rol van het Russische woud in geschiedenis, cultuur en politiek
Hoe vertel je de geschiedenis van het grootste land ter wereld op een volstrekt originele manier? Journalist en literatuurwetenschapper Sophie Pinkham slaagt hier in De eik en de lariks glansrijk in door het uitgestrekte Russische woud te gebruiken als lens en gids.
De bossen, die bijna een vijfde van al het bosgebied op aarde beslaan en reiken van de Oostzee tot de Stille Oceaan, fungeren in dit boek niet zomaar als achtergrond. Ze vormen het kloppende hart van waaruit de complexe ziel, de cultuur en de politieke geschiedenis van Rusland – en de voormalige Sovjetrepublieken – worden blootgelegd.
Gehard door het vuur van het experiment van hun regering waren Sovjetauteurs die over het bos schreven hun tijd vooruit in hun begrip van klimaatverandering en ontbossing. Ze beseften dat het verlies van het bos het verlies betekende van een van de belangrijkste toevluchtsoorden van Rusland en zijn bron van materiële voeding. Ze waren ervan overtuigd dat het van essentieel belang was de bossen te beschermen om het nationale zelfbeeld van Rusland te beschermen.
Door de geschiedenis te bekijken vanuit de natuur, verbindt Pinkham eeuwenoude elementen met modern geopolitiek nieuws. Zo toont ze hoe het bos door de eeuwen heen diende als toevluchtsoord voor dissidenten, vervolgden en heremieten, maar in de recente geschiedenis – zoals tijdens de oorlog in Oekraïne – ook fungeerde als strategisch verdedigingsbolwerk.
Pinkham put rijkelijk uit de Russische folklore (met verwijzingen naar mythische bosgeesten zoals de lesji, een woudgeest die mensen laat verdwalen) en verweeft dit meesterlijk met grote klassieke literaire werken en sprookjes. Achter in het boek is zowel een overzicht van de noten als een register opgenomen, waardoor iets opzoeken een stuk gemakkelijker is geworden.
Critici prijzen met recht haar scherpte wanneer ze de Sovjetperiode en de nasleep daarvan onder de loep neemt. Ze laat zien hoe het regime de natuur wilde temmen, maar hoe het woud tegelijkertijd een laatste bolwerk bleef van verzet en autonomie. Het boek blinkt uit in levendige, haarscherpe reportages. Een absoluut hoogtepunt is haar verslag over autodidactische wolvenonderzoekers die in afzondering leven nabij de Russisch-Finse grens.
Net als voor de inheemse volkeren was zich terugtrekken in het meest ontoegankelijke terrein denkbaar de beste optie om een traditionele levenswijze te kunnen behouden. Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het bos door de autoriteiten uitgekamd op zoek naar deserteurs, maar de familie Lykov hebben ze nooit gevonden. Hoe dieper in het bos de oudgelovigen leefden, des te heiliger konden ze worden.
Zoals een vooraanstaande Sovjetschrijver ooit treffend opmerkte, vergezelt het bos een Rus van de wieg (het hout voor het bed) tot het graf (het kruis op de begraafplaats). Pinkham vangt deze diepgewortelde symbiose in een meeslepende, wervelende stijl. De Russische wouden spelen een grote rol in het werk van schrijvers als Toergenjev, Tolstoj en Tsjechov.
De eik en de lariks is een indrukwekkende en bij vlagen poëtische studie naar de wildernis in de Russische verbeelding. Het is een must-read voor iedereen die verder wil kijken dan de dagelijkse krantenkoppen en de diepere, historische en ecologische wortels van het land wil begrijpen. Sophie Pinkham bewijst dat je om Rusland te doorgronden, simpelweg naar de bomen moet kijken.
De prachtige illustraties completeren het verhaal.
Neem de tijd om alles wat beschreven wordt in je op te nemen, en begrijp daarna ook Rusland en de voormalige Sovjetrepublieken en hun inwoners een stuk beter.
De auteur
Sophie Pinkham is hoogleraar aan Cornell University. Haar essays en artikelen verschenen onder meer in The New York Review of Books, The New Yorker, The Guardian en Harper’s. Eerder publiceerde ze
Black Square. Adventures in Post-Soviet Ukraine (2016), een portret van Oekraïne waarin ze memoires, reportage en cultuurgeschiedenis combineert om de geschiedenis van het land te schetsen.
De eik en de lariks koopt u bij (de webwinkel van) uw lokale boekhandel of bij:
Boekgegevens
Titel: De eik en de lariks
Auteur: Sophie Pinkham
Genre: literaire non-fictie
Uitgave: paperback met flappen, geïllustreerd, 352 pagina's
Uitgever: Uitgeverij Van Oorschot, juni 2026
ISBN: 9789028264267
NUR: 320
Originele titel: The Oak and the Larch. A Forest History of Russia and its Empires
Vertaald door: Anneke Bok
Met dank aan Uitgeverij Van Oorschot voor het toezenden van een recensie-exemplaar.
(bron info: Uitgeverij Van Oorschot)
