Stof
Een indringende dissectie van liefde en macht
Met haar nieuwste roman ‘Stof’ levert de Zweedse auteur Karolina Ramqvist een even zinnelijk als genadeloos portret af van een gedoemde liefde. Wat op het eerste gezicht begint als het weemoedige einde van een intense, vijf jaar durende affaire, ontpopt zich al snel tot een gelaagde literaire dissectie van ongelijkheid, postkoloniale dynamieken en de onmogelijke illusie van een 'zuivere' romance.
De setting is compact in tijd, maar groots in emotionele reikwijdte. Een jonge Zweedse vrouw wordt op Jamaica wakker naast haar geliefde, Paul. Het is de ochtend van haar vertrek; de dag die onherroepelijk het einde van hun relatie inluidt. Terwijl de klok tikt, observeert de verteller haar slapende partner en de broeierige, poëtische natuur om hen heen. Ramqvist blinkt hierin uit: de bomen, de hagedissen en de tropische pracht dienen niet louter als decor, maar versterken de zinnelijke, hypnotiserende sfeer van het proza.
Het verhaal springt behendig tussen drie tijdskaders. We reizen mee naar haar eerste bezoek aan het eiland – waar ze oorspronkelijk naartoe kwam om te schrijven – en herbeleven de passie van de afgelopen vijf jaar. Maar onder de oppervlakte van dit zinderende verlangen tekenen zich al snel diepe breuklijnen af.
‘Stof’ is op zijn sterkst wanneer Ramqvist de vinger op de zere plek legt: de onontkoombare invloed van macht, geld en afkomst op een intieme relatie. De romance tussen de Zweedse schrijfster en de Jamaicaanse Paul bestaat namelijk niet in een vacuüm. Ramqvist schuwt het niet om ongemakkelijke waarheden aan het licht te brengen.
Voor Paul is de relatie met een witte, westerse vrouw deels een verovering die status met zich meebrengt. De verteller worstelt op haar beurt met een knagend schuldgevoel; ze betrapt zichzelf erop dat ze Paul vooral door een fysieke en seksuele lens bekijkt, waarmee ze ongewild vervalt in kolonialistische en exotiserende denkpatronen. Hij is opgegroeid in een realiteit van armoede en geweld; zij bezit de luxe en de economische vrijheid om het eiland te verlaten wanneer ze wil.
“Het was een vlecht die ze vlocht, besefte ze, een patroon van terugkerend en zich herhalend verlangen, een verlangen naar een ander mens en daarna weer een distantie tot dat verlangen, maar hier met hem was dat niet zo geweest.
Niet alleen haar onvermogen om dingen te zeggen zonder er doekjes om te winden had haar belet om hem te bellen en te vertellen dat ze niet verder met hem wilde – want een deel van haar wilde dat nog steeds en inmiddels beschouwde ze dat als het enige wat ze eigenlijk ooit had gewild – maar het had ook erg moeilijk geleken. En tegelijkertijd zat juist het beeld dat ze van de moeilijkheid had haar het meest dwars; enerzijds wilde ze dat het moeilijk was, maar anderzijds lukte het haar niet om heen heen te stappen over haar verlangen naar iets wat eenvoudig zou zijn, iets geborgens en ja, normaals, en om voor een en altijd voor hem te kiezen, wat dat haar misschien ook zou kunnen kosten.”
Hoewel de culturele verschillen de relatie aanvankelijk lijken te verrijken en te romantiseren, transformeren ze gaandeweg in een mijnenveld van misvattingen. Ramqvist probeert enerzijds een lans te breken voor de oprechtheid van interculturele (afstands)relaties, maar blijft tegelijkertijd een nuchtere realist. Ze laat treffend zien dat liefde er zelden in slaagt om de diepe economische en patriarchale breuklijnen van onze wereld te overstijgen.
‘Stof’ is geen traditioneel liefdesverhaal, maar een evenwichtskunst tussen tederheid en sociopolitieke scherpte. Karolina Ramqvist schrijft met een bedwelmende stijl die de lezer dwingt om voorbij de romantiek te kijken. Het is een confronterend, prachtig gestileerd boek over de vraag of twee mensen elkaar écht kunnen vinden als de hele wereldgeschiedenis tussen hen in staat. Een absolute aanrader voor liefhebbers van psychologische diepgang en maatschappijkritische literatuur.
De auteur
Karolina Ramqvist is een van de meest invloedrijke schrijfsters en feministes van haar generatie in Zweden. Ze schreef zes romans en werd genomineerd voor de prestigieuze P.O Enquist Literary Prize.
In 2021 verscheen haar bejubelde roman ‘De berenvrouw’ en in 2023 verscheen haar memoir ‘Brood en melk’.
Karolina Ramqvist mag dit jaar de Selma Lagerlöf-literatuurprijs in ontvangst nemen. De jury looft haar "diep reflecterende schrijfstijl waarin vertelstemmen en personages de ruimte krijgen om thema's als kwetsbaarheid, macht en het vermogen van schrijven om de wereld te beïnvloeden te verkennen".
De Selma Lagerlöf-literatuurprijs wordt sinds 1984 jaarlijks toegekend aan een uitmuntende auteur die in het Zweeds schrijft en werkt in de geest van Nobelprijswinnares Selma Lagerlöf. Het is een van de meest gewaardeerde literaire prijzen van Zweden, met onder meer Sara Lidman, Eva Lindström en Astrid Lindgren als eerdere laureaten.
Stof koopt u bij (de webwinkel van) uw lokale boekhandel of bij:
Boekgegevens
Titel: Stof
Auteur: Karolina Ramqvist
Genre: roman, literaire fictie
Uitgave: paperback, 272 pagina’s
Uitgever: Nijgh & Van Ditmar, mei 2026
ISBN: 9789038816104
NUR: 302
Originele titel: Den första boken
Vertaald door: Janny Middelbeek-Oortgiesen
Met dank aan Nijgh & Van Ditmar voor het toezenden van een recensie-exemplaar.
(bron info: Nijgh & Van Ditmar)
