Een luisterend oog
Een gelaagde, filmische roman die laat zien dat wie echt goed kijkt, altijd iets vindt wat wringt
In zijn nieuwste roman Een luisterend oog weeft Bertram Koeleman een web van mysterie, kunsttheorie en complexe familiebanden. Wat begint als een intrigerende zoektocht naar een verdwenen kunstenaar, ontpopt zich tot een gelaagd psychologisch drama waarin de kijker zelf het lijdend voorwerp wordt.
Centraal in het verhaal staat de jonge, rijzende ster van de kunstwereld: Boris Němec. Zijn werk Can You See Me? — een hyperrealistische foto van een huiskamer waarin ogenschijnlijk niemand aanwezig is — vormt de spil van de roman. Wanneer het echtpaar Maarten en Iris dit werk aanschaffen, begint de zorgvuldig opgebouwde façade van hun leven scheuren te vertonen. Zo ziet hun autistische zoon Thomas het.
Het kwaad kent vele vormen en het ontstaat wanneer anderen geen rekening houden met mij. Ik vrees steeds meer dat dit ook voor mijn ouders gaat gelden. Sinds ze beiden min of meer gepensioneerd zijn, merk ik een zekere losheid in hun omgangsvormen. In plaats van een ontspannen, vertrouwde weergave van hun dagelijkse leven van de afgelopen maand, kreeg ik opeens een verhaal te verstouwen over een kunstwerk dat vader had aangeschaft. Ik kon me nauwelijks beheersen. Mijn handen wilden iets te doen hebben, ze zoemden met een nerveuze energie, maar ik had het bestek al gepoetst, de borden en de bekers waren weggehaald, er lag geen kruimel meer op het witte linnen, dus ik kon niet anders dan mijn kiezen op elkaar zetten en vragen wat voor kunstwerk dat dan wel mocht zijn.
Maarten raakt geobsedeerd door de foto. Hij is ervan overtuigd dat er iemand in de kamer op de foto verborgen zit. Deze obsessie wordt gevoed door de plotselinge verdwijning van Boris zelf. Koeleman hanteert hier een slimme narratieve truc: Boris is als verteller afwezig, maar zijn 'leegte' is door het hele boek heen voelbaar.
Vier stemmen, één waarheid?
Koeleman vertelt het verhaal via vier verschillende ik-perspectieven, wat de roman een dynamisch en filmisch karakter geeft.
Vooral het perspectief van Thomas is cruciaal. Hij is degene die ontdekt dat de foto geen statisch object is, maar een 'two-way eye': een oog dat niet alleen kijkt, maar ook luistert. Dit element tilt de roman boven het niveau van een standaard verhaal; het stelt fundamentele vragen over privacy en de invloed van kunst op onze intieme leefomgeving.
Koeleman is een meester in wat je 'literaire omkoperij' zou kunnen noemen. Hij gebruikt het mysterie rondom de foto en de verdwijning van Boris om de lezer bij de les te houden. Hij belooft een ontknoping, maar vraagt in ruil daarvoor de volledige aandacht van de lezer voor de onderliggende thematiek: de toxiciteit van familiepatronen.
De kracht van de roman zit in de details. Een trilling van een wenkbrauw of een vluchtig WhatsApp-bericht blijken symptomatisch voor diepere trauma's en manipulatie. Koeleman laat zien dat liefde en narigheid vaak onlosmakelijk met elkaar verweven zijn.
De schrijfstijl van Koeleman is trefzeker en minimalistisch. De korte hoofdstukken zorgen ervoor dat je als lezer door het verhaal beweegt alsof je een kunstinstallatie bezoekt. Toch laat de auteur hier en daar wat steken vallen. De vriendschap die ontstaat tussen Maarten en Boris voelt soms ongemakkelijk; hun fysieke affectie (zoals het herhaaldelijk knuffelen) rijmt niet altijd met de afstandelijke toon van de rest van het boek.
De 'grootse ontknoping' waar in het begin op wordt gehint, blijft uit. Koeleman kiest voor een meer ingetogen, bijna filosofisch einde waarin de personages tot inkeer komen, maar de harde antwoorden achterwege blijven.
Een luisterend oog is een fascinerende verkenning van de grens tussen kijker en kunstwerk. Hoewel de plotontwikkeling tegen het einde wat van zijn vaart verliest, blijft de psychologische impact groot. Het is een boek voor de toegewijde lezer die bereid is zelf de puzzelstukjes te leggen en die niet bang is voor een kunstwerk dat harder terugkijkt dan hem lief is.
De auteur
Bertram Koeleman (1979) debuteerde in 2013 met de roman De huisvriend, die genomineerd werd voor de Anton Wachterprijs.
Daarna volgden de verhalenbundel Engels voor leugens (2016, shortlist J.M.A. Biesheuvelprijs), de roman Het wikkelhart (2018, shortlist bng Literatuurprijs), de verhalenbundel Het dreigbed (2020) en de roman Dit is jouw tijd (2024), longlist Boekenbon Literatuurprijs.
Een luisterend oog koopt u bij (de webwinkel van) uw lokale boekhandel of bij:
Boekgegevens
Titel: Een luisterend oog
Auteur: Bertram Koeleman
Genre: literaire roman
Uitgave: hardcover, 112 pagina's
Uitgever: Uitgeverij Atlas Contact, november 2025
ISBN: 9789025477844
ISBN: 9789025477851 (eBook)
NUR: 301
Met dank aan Uitgeverij Atlas Contact voor het toezenden van een recensie-exemplaar.
(bron info: Uitgeverij Atlas Contact)
Geen opmerkingen:
Een reactie posten
Laat gerust een reactie achter. Dat waardeer ik. Ik zal zo snel mogelijk op de vraag of opmerking reageren. Bij voorbaat mijn dank.