Vandaag in de schijnwerpers 'Uit het puin, de levenden' geschreven door J.M. Williams. Lees hier meer

 De MacEwens Deel 2

Uit het puin, de levenden

Bretagne, april 1945 

Een vreemdeling neemt zijn intrek in een huis aan de ruige kust van Finistère. Een gehavende, getroebleerde Brit die maar een ding wil: met rust gelaten worden. 

Iets verderop, tussen de rotsen onder het kerkje, houdt zich een meisje schuil. Daar heeft ze de oorlog overleefd. Ook zij wil maar een ding: terug naar Parijs, waar ze vandaan komt. 

Ondanks, of misschien juist vanwege de beschadigingen waarvan zij beiden de rest van hun leven de littekens te dragen hebben, groeit er een hechte band tussen deze twee zo verschillende mensen. Dan, in het voorjaar van 1946, staat er op een dag een oude bekende op de stoep, met nieuws uit Engeland. 

Na de ingetogen dramatiek van Hier en aan de overkant neemt Williams de lezer in dit deel van De MacEwens mee naar de zwartste bladzijden uit de geschiedenis. Fijnzinnig, vakbekwaam en uiterst beeldend beschrijft zij het rauwe leed van de Tweede Wereldoorlog en de Holocaust. 

‘Met Uit het puin, de levenden schreef Juul Williams een boek dat de lezer vasthoudt en tot het einde boeit. Een aanrader!’ 

–  Judit Neurink, auteur van o.a. ‘De Joodse bruid’ 

Recensenten over Hier en aan de overkant:

 

‘Een gelaagde, menselijke roman die ademt in de schaduw van twee oorlogen.’ 

‘Williams schrijft met de precisie van een chirurg en de gevoeligheid van een dichter.’ 

‘Een beheerste, nauwkeurig gecomponeerde roman die emotionele spanning ontleent aan observatie en ondertoon.’ 

‘Meeslepend en elegant interbellum-drama van de bovenste plank.’ 

De auteur

J.M. Williams (Breda 1959) studeerde geschiedenis en filosofie. Naast fictie schrijft zij non-fictie en poëzie. Haar gedicht 14 mei 1940 werd in 2020 voorgedragen bij de herdenking van 80 Jaar Bombardement Rotterdam. Behalve als schrijver is Williams ook actief als spreker en geeft lezingen over cultuurhistorische onderwerpen.

Van J.M. Williams verschenen eerder de historische novellen De kwartiermaker en Borduren in het donker, en in 2024 het e-book Het was stil op straat - 144 blogs.

Het derde deel van De MacEwens, De grond en de wortels, staat gepland voor komende winter.

Eerder las ik van deze auteur: Hier en aan de overkant

Uit het puin, de levenden koopt u bij (de webwinkel van) uw lokale boekhandel of bij:
VrijeBoeken.com

bol.

Bruna.nl

Libris

Standaard Boekhandel

Boekgegevens

Titel: Uit het puin, de levenden

Reeks: De MacEwens-trilogie (2)

Genre: historische, literaire fictie

Auteur: J.M. Williams

Uitgave: paperback, 480 pagina’s

Uitgever: Uitgeverij Drift, april 2026

ISBN: 9789083564616

ISBN: 9789083402840 (eBook alleen bij Kobo en Amazon Kindle)

NUR: 301

Met dank aan Uitgeverij Drift voor het toezenden van een recensie-exemplaar.

(bron info: Uitgeverij Drift)

Ik las 'Weertij' geschreven door Michelle van der Kind. Lees hier mijn recensie

 Verhalen

Weertij 
Het water stijgt, de moraal daalt.

In haar nieuwste verhalenbundel Weertij bewijst Michelle van der Kind zich als een meester van de beheerste dreiging. Waar haar debuut Sea, seks & witlof al liet zien dat ze het alledaagse feilloos uit het lood kan slaan, gaat ze in deze twaalf verhalen een stap verder. Ze schetst een wereld die letterlijk en figuurlijk aan de rand van de afgrond — of beter gezegd: de vloedlijn — balanceert.

Hoewel het losstaande verhalen zijn, zijn ze onlosmakelijk met elkaar verweven door de locatie — een mysterieus pension aan de rand van de duinen — en door personages die in elkaars omgeving opduiken.

Het vernuft zit in de structuur. Zoals het getij uit de titel beweegt de bundel heen en weer door de tijd. Het openingsverhaal, waarin een eenzame vrouw in een roeiboot met twee parkieten door een ondergelopen wereld navigeert, voelt als een apocalyptisch eindpunt. Juist door hiermee te beginnen, zet Van der Kind de lezer direct op scherp: de catastrofe is geen abstracte toekomst meer, het is het vertrekpunt.

De kernvraag die Van der Kind stelt is even simpel als ijzingwekkend: wat blijft er over van je menselijkheid als de nood echt aan de man komt en wat is de grens van het fatsoen? De antwoorden die ze geeft zijn verre van geruststellend. 

Haar personages zijn geen helden; het zijn feilbare, soms ronduit meedogenloze en herkenbare mensen.

Je leest over een lerares die een verongelukte bus vol schoolkinderen achterlaat in een overstromingsgebied om haar honden te redden.

Lees over een familie die de erfenis verloot in plaats van eerlijk deelt.

We maken ook kennis met Niels, die we eerst als vijftienjarige jongen leren kennen tijdens een onhandige ontmaagding in de duinen en later terugzien als een man zijn voormalige lerares opvangt en die op het einde Rummikub op een verontrustende manier speelt met ‘iemand’ of ‘iets’.

Van der Kind observeert deze morele kantelpunten met een vlijmscherpe, bijna klinische blik. Ze oordeelt niet, maar legt bloot. Dat ze dit doet met een gezonde dosis zwarte humor, maakt de bittere pil net iets makkelijker door te slikken.

Wat Weertij echt boven het maaiveld tilt, is de stijl. Van der Kind is een econoom met woorden. Ze heeft geen pagina’s aan karakterbeschrijving nodig; één rake observatie over het eten van biologische vis of de spanning rond een gezelschapsspel zegt genoeg over de pretenties en de onderliggende angst van haar personages.

De dreiging is overal aanwezig, maar zelden expliciet. Het stijgende water en de verharding van meningen vormen het decor, vergelijkbaar met het constante geruis van de zee. Het is er altijd, je went eraan, het vormt je tot de persoon die je bent. Totdat het plotseling je woonkamer binnenstroomt, dan wordt alles anders. Van eb naar vloed.

Weertij is een indringende, verontrustende bundel die onder je huid kruipt. Het is een spiegel die ons laat zien dat de grens tussen 'normaal' en 'monsterlijk' flinterdun is, zeker als de dijken breken.

Michelle van der Kind heeft met deze verhalenbundel een landschap gecreëerd dat even herkenbaar als onherbergzaam is. Een absolute aanrader voor wie niet bang is voor een beetje natte voeten en een confronterende blik in de menselijke ziel.

De auteur

Michelle van der Kind (1978) debuteerde in 2021 met de verhalenbundel Sea, seks & witlof. Ook publiceerde zij verhalen in De Gids en op de literaire websites Hard//Hoofd en De Optimist. 

Weertij koopt u bij (de webwinkel van) uw lokale boekhandel of bij:

bol.

Bruna.nl

Libris

Standaard Boekhandel

Boekgegevens

Titel: Weertij

Auteur: Michelle van der Kind

Genre: kortverhalen

Uitgave: paperback, 168 pagina’s

Uitgever: Uitgeverij Van Oorschot, januari 2026

ISBN: 9789028253100

Met dank aan Uitgeverij Van Oorschot voor het toezenden van een recensie-exemplaar.

(bron info: Uitgeverij Van Oorschot)

Ik las en genoot van 'Verzamelde verhalen' geschreven door Thomas Mann en vertaald door Ria van Hengel. Lees hier mijn recensie (inclusief inkijkexemplaar)

 Vertaald door Ria van Hengel

Verzamelde verhalen

Wereld van tegenstellingen: burger vs. kunstenaar, discipline vs. verval, 

ratio vs. de rauwe drift

Het is een monumentale opgave om de geest van een literaire gigant als Thomas Mann in één band te vangen, maar met deze Verzamelde verhalen is die missie zeker geslaagd. 

De bundel neemt ons mee van vroege, bijna barokke schetsen naar de zwaardere, politiek geladen novellen. Een aantal zal ik hier bespreken.

In verhalen als Tonio Kröger (1903) en De paljas (1897) voel je de pijn van het 'anders zijn'.

Tonio Kröger is wellicht het hart van deze thematiek. Mann schildert hier op prachtige wijze de eenzaamheid van de kunstenaar die zich te burgerlijk voelt voor de bohemiens, maar te artistiek voor de gewone burgerij.

“Maar waarom noemde Hans hem Tonio zolang ze alleen waren en begon hij zich voor hem te schamen als er een derde bij kwam? Soms was hij dichtbij en vriendschappelijk, ja.”

In De paljas zien we de schaduwkant van dit isolement: de walging van een man die beseft dat zijn zorgeloze leven hem tot een nietsnut heeft gemaakt. Het is een bittere pil, maar geschreven met een verfijning die je bij een jonge Mann vindt.

“Er een eind aan maken: maar zou dat niet bijna te heldhaftig zijn voor een 'paljas'? Het zal wel blijken, vrees ik, dat ik zal doorgaan met leven, doorgaan met eten, slapen, en wat bezig zijn en ik zal er gaandeweg, afgestompt, aan wennen dat ik een 'ongelukkige, belachelijke figuur' ben.”

Geen bespreking van Mann is compleet zonder De dood in Venetië (1912). De neergang van Gustav Aschenbach — van gerespecteerd, gedisciplineerd schrijver naar een man die ten onder gaat aan een obsessieve, onbereikbare liefde tegen de achtergrond van de cholera — blijft een van de krachtigste beelden in de wereldliteratuur. Het is een herinnering aan hoe fragiel onze rationele muren eigenlijk zijn.

“Dat zich een of andere vorm van relatie, van contact tussen Aschenbach en de jonge Tadzio zou ontwikkelen kon onmogelijk uitblijven, en met intense vreugde kon de oudste van hen constateren dat zijn belangstelling en aandacht niet volkomen onbeantwoord bleven.”

Ook in De wil tot geluk (1896) en het vroege Gevallen (1894) zien we hoe de liefde vaak een fatale of ontwrichtende kracht is. Mann heeft een meesterlijk oog voor hoe passie iemands zorgvuldig opgebouwde identiteit kan laten imploderen.

De wil tot geluk

“Was het niet louter de wil, de wil tot geluk, waarmee hij de dood zo lang had bedwongen?”

 

Gevallen

“Maar de vrouw is een verlorene, door de maatschappij uitgestoten, vogelvrij verklaard, gevallen. 

Ja, ge-val-len!”

Naarmate de bundel vordert, zien we Mann reageren op de wereld om hem heen.

Mario en de tovenaar (1930): dit is niet zomaar een verhaal over een hypnotiseur; het is een huiveringwekkende allegorie op de opkomst van het fascisme en de manipulatie van de massa. De uiteindelijke geweldsuitbarsting voelt als een noodzakelijke, cathartische reactie op de tirannie van de geest.

“Een verschrikkelijk einde, een hoogst fataal einde. En toch ook een bevrijdend einde – ik kan er niet omheen het zo te voelen.”

De wet (1944): in deze latere novelle keert Mann terug naar de wortels van onze beschaving. Door het verhaal van Mozes en de Tien Geboden te vertellen, houdt hij de lezer een spiegel voor over de waarde van ethiek en de moeizame weg naar menselijke waardigheid.

“Hij had de gevoelige ziel van een eenzame, geestelijke man die nadenkend knikt bij de slimheid van de wereld en inziet dat die misschien wel gelijk heeft.”

Een speciale vermelding voor Ria van Hengel is hier op zijn plaats. Manns proza kan in het Duits topzwaar aanvoelen door de lange zinsconstructies en diepe filosofische uitweidingen. Van Hengel slaagt erin om de statigheid van Mann te behouden, maar ook de tekst een ritme en helderheid te geven die de moderne lezer direct aanspreekt.

Deze Verzamelde verhalen zijn een must-read voor iedereen die wil begrijpen wat het betekent om mens te zijn in al zijn glorie en ellende. Het is een dikke pil, jazeker, maar wel een die je per pagina rijker maakt.

INKIJKEXEMPLAAR

Thomas Mann (1875–1955) wordt beschouwd als de grote meester van de twintigste-eeuwse Duitse vertelkunst. Zijn bekendste werken zijn de romans De Buddenbrooks en De Toverberg, en de novelle De dood in Venetië. Hij ontving de Nobelprijs voor Literatuur in 1929. 

Vanwege de opkomst van het nationaalsocialisme in Duitsland verbleef hij vanaf 1933 in zelfgekozen ballingschap, aanvankelijk in Zwitserland, vervolgens in de Verenigde Staten en ten slotte weer in Zwitserland.

Ria van Hengel vertaalde onder meer werken van W.G. Sebald, Elfriede Jelinek en Herta Müller. Voor haar vertalingen uit het Duits ontving ze in 2007 de Martinus Nijhoffprijs. Bij Van Oorschot verschenen eerder haar vertalingen Fantastische nacht en andere verhalen van Stefan Zweig en Ideeën. Het boek Le Grand van Heinrich Heine.

Verzamelde verhalen koopt u bij (de webwinkel van) uw lokale boekhandel of bij:

bol.

Bruna.nl

Libris

Standaard Boekhandel

Boekgegevens

Titel: Verzamelde verhalen

Auteur: Thomas Mann

Genre: vertaalde literaire fictie, bundel

Uitgave: hardcover, 740 pagina’s

Uitgever: Uitgeverij Van Oorschot, januari 2026

ISBN: 9789028253094

ISBN: 9789028265028 (eBook)

Vertaald door: Ria van Hengel

Met dank aan Uitgeverij Van Oorschot voor het toezenden van een recensie-exemplaar.

(bron info: Uitgeverij Van Oorschot)

Vandaag in de schijnwerpers 'Als iemand dit bouwt, gaat iedereen dood' geschreven door Eliezer Yudkowsky & Nate Soares. Lees hier meer (inclusief inkijkexemplaar)

 Waarom superintelligente AI ons einde kan betekenen

Als iemand dit bouwt, gaat iedereen dood 

‘Ik zou dit boek het liefst aan elke politieke leider en CEO ter wereld geven en 

pas weggaan als ze het uit hebben.’  

STEPHEN FRY

Iedereen voelt dat AI ‘iets groots’ is, maar bijna niemand krijgt helder uitgelegd wat er op het spel staat.

Als iemand dit bouwt, gaat iedereen dood begint bij de basis: hoe moderne AI niet meer wordt geprogrammeerd, maar ‘groeit’ uit miljarden parameters die zelfs de makers zelf niet begrijpen.

Eliezer Yudkowsky en Nate Soares laten zien hoe zo’n systeem eigen doelen ontwikkelt, ons als obstakel gaat zien en op manieren optreedt waar geen mens nog tussenkomt. Het resultaat leest als een tech-thriller, maar is niks minder dan de realiteit: alles is terug te voeren op concrete eigenschappen van huidige AI-systemen.

De tech-wereld is in een race verwikkeld om superintelligentie te ontwerpen. 

En als iemand het bouwt, sterft iedereen.

INKIJKEXEMPLAAR

De auteurs

Eliezer Yudkowsky is medeoprichter van het Machine Intelligence Research Institute (MIRI), dat al sinds 2000 aan de basis staat van onderzoek naar AI-veiligheid.

Nate Soares is president van MIRI, en samen vertegenwoordigen ze een stroming die niet langer vraagt of superintelligente AI gevaarlijk kán zijn, maar uitwerkt waarom een drastische koerswijziging noodzakelijk is.

‘Het belangrijkste boek van dit decennium.’

MAX TEGMARK

‘Iedereen die ook maar enig belang heeft bij de toekomst, zou moeten lezen wat Yudkowsky en Soares te zeggen hebben.’ 

THE GUARDIAN

‘In de rap groeiende stapel AI-boeken springt dit werk eruit door zijn compromisloze aanpak.' 

DE VOLKSKRANT

Als iemand dit bouwt, gaat iedereen dood koopt u bij (de webwinkel van) uw lokale boekhandel of bij:

bol.

Bruna.nl

Libris

Standaard Boekhandel

Boekgegevens

Titel: Als iemand dit bouwt, gaat iedereen dood

Auteurs: Eliezer Yudkowsky en Nate Soares

Genre: Management, Economie & Communicatie

Uitgave: paperback, 240 pagina's

Uitgever: Maven Publishing, maart 2026

ISBN: 9789493434400

ISBN: 9789493434332 (eBook)

NUR: 801

Originele titel: If Anyone Builds It, Everyone Dies

Vertaald door: Jan Willem Reitsma

Met dank aan Maven Publishing voor het recensie-exemplaar.

(bron info: Maven Publishing)

Ik las 'Aan de rand' geschreven door Peter Drehmanns. Lees hier mijn recensie

 

Aan de rand

De genadeloze dissectie van een wachtende man

In zijn roman Aan de rand geeft Peter Drehmanns een geheel eigen, grimmige en hypermoderne draai aan dit thema. Wat begint als een simpele setting – een man die wacht op een pakketbezorger – ontaardt in een claustrofobische afdaling in de krochten van een getergde geest.

In de literatuur is "het wachten" vaak een metafoor voor de menselijke conditie. Denk aan Becketts Wachten op Godot: een absurd toneelstuk in twee bedrijven van de Ierse schrijver Samuel Beckett, waarin twee zwervers, Vladimir en Estragon, tevergeefs wachten op een zekere Godot, een persoon die nooit zal komen.

De plot is bedrieglijk eenvoudig: een man ijsbeert door zijn woning. Vandaag moet het gebeuren. Het pakket dat onderweg is, draagt de belofte van een nieuw begin, of misschien wel de definitieve bevestiging van zijn ondergang.

Hij wacht, ijsbeert en jammert terwijl hij hoopt: ‘busje komt zo…’.

Drehmanns gebruikt dit 'interval' van wachten om de klok stil te zetten en de microscoop op het leven van zijn hoofdpersoon te richten. Er is geen ontsnapping mogelijk; de muren van de woning vormen het decor voor een meedogenloze zelfreflectie.

Je lees over de gedachten van de proganist of hij moet poepen of niet en welke aambeienzalf hij zal gaan gebruiken. 

Wat hij ook zei of deed, hij sprak het uit, zei het hardop, alsof hij zichzelf moest overtuigen; ook in het bijzijn van anderen mompelde hij doorgaans tegen zichzelf, alsof hij iets moest rechtvaardigen. Daarbij gebruikte hij nu eens de ik-vorm en dan weer de jij-vorm, met een voorkeur voor die laatste, zoals profvoetballers ook doen als ze hun eigen prestaties evalueren in een interview na de wedstrijd.

Wat deze roman uittilt boven een gemiddeld psychologisch drama, is de virtuositeit van de taal. Drehmanns schrijft hier inderdaad "woest meanderende monologen" zoals op de achterflap beloofd is. 

De zinnen kronkelen over de pagina’s zoals de gedachten van de protagonist door zijn hoofd razen. De hoofdpersoon spaart niets of niemand. Zijn blik op de maatschappij is gedrenkt in cynisme. Juist door zijn isolement vallen alle sociale maskers af.

Naarmate de dag vordert en de bezorger uitblijft, vervaagt de grens tussen de realiteit en de koortsachtige verbeelding van de man.

Aan de rand is geen "gezellig" boek. Het is een compromisloze roman die de lezer dwingt om oog in oog te staan met existentiële leegte en de absurditeit van onze eigen verwachtingen. Drehmanns daagt je uit om mee te gaan in de obsessie van zijn personage. De spanning wordt niet opgebouwd door uiterlijke actie, maar door de toenemende psychologische druk. Komt dat pakket wel? En belangrijker: wat blijft er van de man over als het niet komt? Zijn wachten is niet passief; het is een actieve destructie van de tijd.

Het was 18.08 toen er werd aangebeld. Hij had net slof en sok uitgetrokken om met een schaartje een nagel te kortwieken die het afgelopen kwartier telkens in het vlees van een naburige teen drong. Met ontblote voet en het schaartje nog in zijn hand haastte hij zich struikelend en hinkend naar de voordeur. Zijn blik vergleed van stralend naar bewolkt toen hij vaststelde dat de man in de deuropening geen pakket vasthield maar een zwarte aktetas. Verschrikt keek de man naar de trillende knuist die het schaartje in bedwang hield.

Peter Drehmanns heeft met Aan de rand een literair hoogstandje afgeleverd dat zowel ongemakkelijk als bewonderenswaardig is. 

Het is een aanrader voor lezers die houden van psychologische diepgang, gelaagde karakters, mooie, complexe zinnen en verhalen die de schaduwkanten van de menselijke psyche niet schuwen.

Deze auteur presteert het om één enkele zin heel beeldend uit te smeren over niet minder dan zes bladzijden.

Aan de rand bewijst dat je niet de wereld rond hoeft te reizen om een groots en meeslepend avontuur te beleven; de vier muren van een huiskamer en een overprikkeld brein zijn meer dan genoeg. 

De auteur

Peter Drehmanns publiceerde zestien romans, een verhalenbundel en vier dichtbundels. Zijn roman Altijd maar begraven werd in het Duits vertaald, de roman De begeleider in het Italiaans. Tussen 1992 en 2007 schreef Drehmanns recensies over buitenlandse literatuur voor Vrij Nederland en NRC Handelsblad. Voor zijn gehele literaire oeuvre kreeg hij in 2015 de Halewijnprijs.

Eerder las ik van Peter Drehmans: Sidderingen.

Aan de rand koopt u bij (de webwinkel van) uw lokale boekhandel of bij:

bol.

Bruna.nl

Libris

Standaard Boekhandel

Boekgegevens

Titel: Aan de rand

Auteur: Peter Drehmanns

Genre: literaire fictie

Uitgave: paperback, 144 pagina's

Uitgever: Uitgeverij Magonia, maart 2026

ISBN: 9789492241924

NUR: 301

 

Met dank aan Uitgeverij Magonia voor het toezenden van een recensie-exemplaar.

(bron info: Uitgeverij Magonia)

Vandaag in de schijnwerpers 'Else' geschreven door Sanne van Heijst. Lees hier meer (inclusief inkijkexemplaar)

 Het eigenwijze leven van kinderboekenschrijfster Els Pelgrom

Else

De biografie van een briljant schrijfster, een icoon in de Nederlandse jeugdliteratuur, die haar plek moest bevechten in een door mannen gedomineerde wereld en een avontuurlijk leven leidde.

Met drie Gouden Griffels en de Theo Thijssen-prijs behoort Els Pelgrom (1934) tot de allergrootsten van de Nederlandse jeugdliteratuur, in de traditie van schrijvers als Tonke Dragt en Imme Dros. Op haar vierenveertigste brak ze door met De kinderen van het Achtste Woud, haar autobiografische boek over de oorlogswinter die haar leven veranderde.

Haar leven leest als een roman: oorlogskind, moeder in een kunstenaarscommune, bewoonster van een Spaanse grot. Ze was een briljant maar ook onzeker schrijfster, een vrouw die haar plek moest bevechten in een door mannen gedomineerde wereld. Deze biografie laat zien hoe verbeeldingskracht en fantasie van levensbelang kunnen zijn, en onderzoekt waarom Pelgroms werk nog altijd blijft ontroeren, troosten en verrassen. 

INKIJKEXEMPLAAR

Dit boek in de media

‘De biografie toont hoe verbeeldingskracht haar door het leven hielp, en waarom haar werk voor eeuwig is.’ 

– Lezen

De auteur

Sanne van Heijst (1980, ‘s-Hertogenbosch) ontwikkelt lesmateriaal, met name op het gebied van leesbevordering. Eerder schreef ze Philips-meisje (2016). Else is de publieksversie van het proefschrift dat ze in 2026 aan Tilburg University verdedigt.

Else koopt u bij (de webwinkel van) uw lokale boekhandel of bij:

bol.

Bruna.nl

Libris

Standaard Boekhandel

Boekgegevens

Titel: Else

Auteur: Sanne van Heijst

Genre: Biografieën literaire auteurs

Uitgave: hardcover met illustraties, 389 pagina's

Uitgever: Uitgeverij Atlas Contact, april 2026

ISBN: 9789045047591

ISBN: 9789045047607 (eBook)

NUR: 321

Met dank aan Uitgeverij Atlas Contact voor het toezenden van een recensie-exemplaar.

(bron info: Uitgeverij Atlas Contact)

Ik las en genoot van 'Van minzieke vrouwen en ontroostbare weduwen' geschreven door Ingrid Biesheuvel met illustraties van Fred Marschall. Lees hier mijn recensie

 Middeleeuwse verhalen van de zeven wijzen 

van Rome

Van minzieke vrouwen en ontroostbare weduwen

Deze verhalen bieden een ongefilterde kijk op de morele dilemma's 

en de redenaarskunst van die tijd

In de middeleeuwse literatuur is de 'raamvertelling' een beproefd recept: denk aan de Decamerone (een verzameling verhalen die de Italiaanse dichter en geleerde Giovanni Boccaccio schreef. Het bestaat uit honderd  novellen, verteld door drie mannen en zeven vrouwen tijdens een veertien dagen durend verblijf op een buitenplaats) of de verhalen van Duizend-en-één-nacht. 

Met 'Van minzieke vrouwen en ontroostbare weduwen' brengt Ingrid Biesheuvel een van de meest fascinerende en invloedrijke verhalencycli uit die tijd naar het moderne publiek: de verhalen van de zeven wijzen van Rome.

De premisse is even spannend als urgent. Een Romeinse keizerszoon wordt door zijn stiefmoeder beschuldigd van verkrachting – een valse beschuldiging, geboren uit wraak omdat hij haar avances afwees. De keizer, heen en weer geslingerd tussen vaderliefde en rechtvaardigheid, veroordeelt hem tot de dood. 

Wat volgt is een literair steekspel.

De zeven meesters: elke dag vertelt een van de wijze leermeesters van de prins een verhaal om de executie uit te stellen. Hun doel? De keizer waarschuwen voor de listigheid en boosaardigheid van vrouwen.

De keizerin: zij laat dit niet op zich zitten en vertelt elke avond een tegenverhaal om de keizer te overtuigen dat hij zijn zoon juist wél moet doden om zijn eigen troon te beschermen.

Pas na zeven dagen, wanneer de prins zijn opgelegde zwijgplicht mag verbreken, komt de aap uit de mouw.

Wat deze uitgave zo sterk maakt, is de toegankelijkheid. Ingrid Biesheuvel heeft de dertiende-eeuwse Middelnederlandse tekst (Van den Seven Vroeden van binnen Rome) met precisie en schwung vertaald naar modern Nederlands.

Buiten Rome

Nu lag er buiten de stadsmuren van Rome een tuin die aan alle kanten omheind was. De wijze mannen vatten het plan op daar een mooi, groot huis te laten bouwen waar ze het kind, met zijn zevenen, alles zouden kunnen leren wat ze maar wilden. Die tuin lag niet veel meer dan een mijl buiten de stad. Er groeiden allerlei planten en kruiden en de vogels liet zich er luidkeels horen. Omdat het er zo mooi was, en omdat er verder nooit iemand kwam, hadden de Zeven Wijzen daar een mooi groot huis laten bouwen. Toen dat gebeurd was, lieten ze op alle muren en op alle toegangsdeuren van het schitterende huis schilderingen en beschrijvingen aanbrengen over de loop van de maan en over de zon. Ook waren overal op de muren de zeven vrije kunsten duidelijk beschreven: astronomie, fysica, nigromantie (toverkunst), rekenkunst, grammatica, retorica en ook muziekleer.

Hieronder heb ik een paar redenen vermeld waarom je dit boek moet lezen.

Het historisch belang: het is een van de oudste verhalencycli van West-Europa, met wortels die diep in het Oosten liggen.

De psychologie: hoewel de verhalen vaak een nogal... laten we zeggen 'ongezouten' middeleeuws wereldbeeld over vrouwen schetsen (de titel verraadt het al), biedt het een ongefilterde kijk op de morele dilemma's en de redenaarskunst van die tijd.

Geniet van een visueel spektakel: de illustraties van Fred Marschall geven het boek een extra dimensie. Ze vangen de sfeer van de middeleeuwen zonder stoffig aan te voelen.

Het is belangrijk om dit boek te lezen door de bril van een mens uit de 21e eeuw, maar met respect voor de 13e-eeuwse context. De "minzieke vrouwen" uit de titel zijn naar moderne maatstaven vaak slachtoffer van een nogal eenzijdig narratief, maar binnen de traditie van het exemplum; een verhaal, dat vooral in de middeleeuwen werd ingezet om het publiek te overtuigen van een bepaald geloof en om het gegeven voorbeeld na te laten volgen, zijn ze smullen voor iedereen die houdt van listen, lagen en verbale duels.

Ingrid Biesheuvel is erin geslaagd om een stoffig manuscript om te toveren tot een levendige, spannende en soms ronduit verbazingwekkende bundel. Het is een must-read voor liefhebbers van cultuurgeschiedenis en voor iedereen die wil zien hoe verhalen vroeger letterlijk een kwestie van leven of dood waren.

Ik heb mijn hartje kunnen ophalen met ‘Van minzieke vrouwen en ontroostbare weduwen’.

De auteur

Ingrid Biesheuvel publiceerde talloze vertalingen uit het Middelnederlands, waaronder De ridders van de Ronde Tafel. Arturverhalen uit de Lage Landen (2012, bekroond met de Gerrit Komrijprijs), Roman van Heinric en Margriete van Limborch (2021) en Der Naturen Bloeme (2024).

Van minzieke vrouwen en ontroostbare weduwen koopt u bij (de webwinkel van) uw lokale boekhandel of bij:

Bruna.nl

bol.

Libris

Standaard Boekhandel

Boekgegevens

Titel: Van minzieke vrouwen en ontroostbare weduwen

Uit het Middelnederlands vertaald door: Ingrid Biesheuvel

Illustrator: Fred Marschall

Genre: taal- en letterkunde 

Uitgave: hardback met illustraties in kleur, 152 pagina’s

Uitgever: Walberg Pers, maart 2026

ISBN: 9789464566338

NUR: 622, 684

Met dank aan Walburg Pers voor het toezenden van een recensie-exemplaar.

(bron info: Walburg Pers)